آیندهپژوهی در اکتشاف مواد معدنی استراتژیک و حیاتی:
نقشهراه امنیت مواد خام معدنی
آیندهپژوهی دانشی میان رشتهای است که با مطالعه روندها، عدم قطعیتها و شناسایی فرصتها و تهدیدها، تلاش میکند آیندههای محتمل و مطلوب را ترسیم کند. مواد معدنی استراتژیک و حیاتی بهعنوان عناصر کلیدی در توسعه فناوریهای نوین، صنایع انرژیهای تجدیدپذیر و امنیت ملی کشورها نقش محوری دارند. افزایش تقاضا برای موادی چون لیتیوم، کبالت، نیکل و عناصر نادر خاکی، ضرورت بهرهگیری از رویکردهای آیندهپژوهانه در اکتشاف و مدیریت منابع معدنی را دوچندان کرده است.
نقشهراه امنیت مواد خام معدنی
به گزارش پایگاه خبری سرزمین پویا نیوز به نقل از روابط عمومی ایمپاسکو، علیرضا شهیدی رییس هیات مدیره شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران در یادداشتی با عنوان «آینده پژوهی در اکتشاف مواد معدنی استراتژیک و حیاتی: نقشه راه امنیت مواد خام معدنی» نوشته است: آیندهپژوهی بهعنوان یک ابزار علمی و سیاستی، امکان شناسایی روندهای کلان، رصد فناوریهای نوین، مدیریت ریسکهای ژئوپلیتیکی و طراحی سناریوهای آینده را فراهم میکند.
در دهههای اخیر، اهمیت مواد معدنی استراتژیک و حیاتی در سطح جهانی بهطور چشمگیری افزایش یافته است. این مواد نقشی تعیینکننده در توسعه فناوریهای نوین از جمله خودروهای برقی، باتریهای پیشرفته، صنایع هوا فضا، انرژیهای تجدیدپذیر و تجهیزات الکترونیکی (ICT) دارند. وابستگی اقتصادها و صنایع پیشرفته به این منابع موجب شده است که کمبود یا انحصار آنها تهدیدی جدی برای امنیت اقتصادی و سیاسی کشورها بهشمار رود.
تحقیقات آینده در زمینه اکتشاف مواد معدنی استراتژیک و حیاتی باید بر ادغام فناوریهای پیشرفته با شیوههای پایدار تاکید داشته باشد. رویکردهای نوین علوم زمین، از جمله هوش مصنوعی، تصویربرداری فرا طیفی و ژئوفیزیک پیشرفته میتوانند شناسایی ذخایر پنهان را تا حد زیادی افزایش دهند. همچنین تحقیقات در مورد بازیابی همزمان عناصر حیاتی از عملیات و باطلههای معدنی موجود (مثلا بازیابی عناصر خاکی کمیاب از فسفاتها) و همچنین استراتژیهای جایگزینی که ممکن است وابستگی به مواد معدنی کمیاب را کاهش دهند، مورد نیاز است. در نهایت، تحقیقات در مورد ریسک ژئوپلیتیکی، تاب آوری زنجیره تامین و پیش بینی تقاضای بلند مدت در هدایت استراتژیهای ملی و بینالمللی برای تامین مواد معدنی حیاتی در یک اقتصاد جهانی که به سرعت در حال تحول است، حیاتی خواهد بود.
از این رو، اکتشاف و بهرهبرداری هوشمندانه از این منابع، نیازمند رویکردی آیندهنگر است. آیندهپژوهی با تمرکز بر سناریوسازی، تحلیل روندها و بهرهگیری از فناوریهای نوین، بهعنوان ابزاری کلیدی در مدیریت منابع معدنی شناخته میشود.
در حوزه معدن و اکتشاف مواد حیاتی، آیندهپژوهی چند کارکرد اساسی دارد:
- شناسایی روندهای کلان مصرف: تحلیل تقاضای جهانی برای موادی مانند لیتیوم (افزایش درخواست ۵۹۶ درصدی در بازه زمانی ۲۰۱۸ – ۲۰۰۰)، کبالت (افزایش درخواست ۳۶۱ درصدی در بازه زمانی ۲۰۲۳ – ۲۰۰۰)، نیکل (افزایش درخواست ۲۲۷ درصدی در بازه زمانی ۲۰۲۳ – ۲۰۰۰) و عناصر نادر خاکی و ارتباط آن با تحولات فناوری.
- رصد فناوریهای نوین اکتشاف: بهرهگیری از هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، سنجشازدور و ژئوفیزیک پیشرفته برای شناسایی ذخایر پنهان (خشکی و دریا).
- مدیریت ریسکهای ژئوپلیتیکی: بررسی وضعیت انحصار تولید در برخی کشورها (مانند چین در عناصر نادر خاکی، گالیم، ژرمانیم و …) و پیامدهای سیاسی آن.
- طراحی سناریوهای آینده: پیشبینی سناریوهای مختلف در زمینه تغییر قیمتها، ظهور جایگزینها، محدودیتهای محیطزیستی و سیاستهای تجاری.
- هدایت سیاستگذاری و سرمایهگذاری: شناسایی مواد معدنی که در ۱۰ تا ۲۰ سال آینده بیشترین اهمیت را خواهند داشت و کمک به دولتها و بخش خصوصی برای هدایت سرمایهگذاری در پروژههای اکتشاف و توسعه پایدار ذخایر معدنی (به عنوان مثال آنتیموان، کبالت، نیکل، نقره، مس، گرافیت، لیتیم، تنگستن، گروه پلاتین، فلدسپار و …).
با توجه به اهمیت فزاینده مواد معدنی حیاتی در اقتصاد و فناوریهای آینده، استفاده از آیندهپژوهی در اکتشاف این منابع ضرورتی انکارناپذیر است. آیندهپژوهی میتواند کشورها را در شناسایی فرصتها، کاهش ریسکها، ارتقای توان فناورانه و تدوین راهبردهای پایدار تأمین مواد خام یاری نماید. بهویژه برای کشورهایی با ظرفیتهای معدنی بالا، بهرهگیری از این رویکرد میتواند به ایجاد مزیت رقابتی، توسعه پایدار و ارتقای امنیت ملی منجر شود.
بهطور خلاصه، آیندهپژوهی در اکتشاف مواد معدنی استراتژیک و حیاتی یک ابزار راهبردی است که امکان پیشبینی روندها، کاهش عدم قطعیتها، شناسایی فرصتها و مقابله با تهدیدها را فراهم میکند و به نوعی نقشهراه امنیت مواد خام معدنی برای کشورها و صنایع معدنی محسوب میشود. خوشبختانه در شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران (ایمپاسکو)، آینده پژوهی جزو یکی از اصلی ترین ارکان و الزامات راهبردی شرکت در اکتشاف مواد معدنی استراتژیک و حیاتی قرار گرفته است.
1404/07/13
